علیرضا تابش در رادیو نمایش از«مست عشق» گفت

علیرضا تابش مدیر عامل بنیاد سینمای فارابی در رادیو نمایش درباره فیلم سینمایی «مست عشق» نکاتی را مطرح کرد.

1399/09/23
|
14:08

به گزارش روابط عمومی رادیو نمایش، مشروح این گفت و گو که درباره سینمای بین الملل و نکاتی درباره فیلم سینمایی «مست عشق» است را در زیر می خوانید:
*یکی از عزیزانی که سال ها در این زمینه فعالیت می کنند و نقش مهمی در شکل گیری مسیر صحیح تولید مشترک داشتند و می توانند بیش از این هم داشته باشند جناب آقای علیرضا تابش مدیر عامل محترم بنیاد سینمای فارابی هستند. من از طرف بچه های نمای نقره ای خیر مقدم خدمتشان عرض می کنم.
سلام خدمت آقای مقدسیان، جناب آقای صابری و شنوندگان عزیز، شب شما بخیر باشد.
*جناب آقای تابش اگر موافق هستید به سراغ اصل مطلب برویم. وقتی در مورد تولید مشترک صحبت می شود از آنجایی که شاید هنوز تعریف دقیقی در بدنه سینما و بین مخاطبین شکل نگرفته آسیب های بسیار زیادی متوجه این امر بسیار مهم و حیاتی می شود. حتما شما بهتر از من می دانید که تولید مشترک چه کارکردها و کاربرد های مهم فرهنگی، اقتصادی برای سینمای ایران خواهد داشت و می تواند داشته باشد و چه سوءاستفاده هایی از این مفهوم تا به امروز شده است برای اینکه بودجه ای جذب شود، مخاطبی جذب شود و در نهایت چیزی که بنظر می آید نتیجه تولید مشترک اصیل باشد رقم نخورد. می خواهم نظر شما را در این زمینه بدانم به عنوان کسی که در بنیاد سینمای فارابی دستی برآتش دارید و از چند و چون این ماجرا بیش از هر کس دیگری آگاه هستید.
صنعت سرگرمی و سینما در دنیا و همه جا ریسک بسیار زیادی دارد. شاید برای همین است که برخی از تهیه کنندگان در بخش خصوصی از طریق همکاری مشترک به سمت کاهش هزینه ها یا به نوعی ایجاد جذابیت هایی بیشتر برای فروش و جذب مخاطب بیشتر می آیند. به نوعی می خواهند از ریسک تولید بکاهند و در عوض حقوق جدیدتر یا بیشتر یا سود بیشتری را از این فیلم بدست بیاورند. این نگرشی است که در کل صنعت سرگرمی دنیا وجود دارد از جمله در کشور ما، همانطور که فرمودید برخی به این مسیر وارد شدند. تولید مشترک سال های پیش از انقلاب نیز بود؛ آقای جمال امید در کتاب تاریخ سینمای ایران به نکات جالب و جذابی اشاره کردند اما بعد از انقلاب اسلامی موج نوینی از سینمای ایران، بحث حضور سینمای ایران در جشنواره های جهانی مطرح می شود و آرام آرام در دهه 60 این راه شروع می شود و در دهه 70 و 80 به اوج خود می رسد اما پرسش اساسی این است که همانطور که فرمودید حضور بین المللی ایران برای کسب جوایز چقدر ما را به بازار های جهانی وارد کرده است که تا کنون این پرسش پاسخ چندان شفافی ندارد و دلیل آن این است که متاسفانه تعداد مذاکره کنندگان بین المللی در سینمای ایران به عدد انگشتان دو دست می رسد. ما مذاکره کننده بین المللی مسلط به سینمای ایران، ابعاد تولید و موارد حقوقی نداریم. به نوعی هم یک عدم شناخت از مفهوم تولید مشترک بین ارکان سینما در کشور ما وجود دارد که یک مقوله کاملا تخصصی است. از دوره ای که من در بنیاد سینمای فارابی این وظیفه را به عهده دارم تلاش من و همکارانم این بوده که بیشتر این مفهوم را تبیین کنیم. بنابراین چندسالی است که ما یک کارگروه تخصصی تولید مشترک که سال ها بود که در فارابی تعطیل شده بود را دوباره احیا کردیم و خوشبختانه 6 پروژه تولید مشترک در سال هایی که من مدیریت بنیاد را برعهده دارم با همکاری بخش خصوصی و کشور های خارجی به ثمر رسیده است.
صابری: نکاتی که مطرح کردید حتما شنوندگان تا الان متوجه شدند که یک مدیر سینمایی با ما صحبت می کند و مدل دیتاها و آمارهایی که می دهید کاملا قابل تامل و استناد است. منتهی کمی عملی تر می خواهم با هم صحبت کنیم که اگر مخاطب سینماگری نیز همراه ما است چیزی دستش را بگیرد. مشخصا شورای عالی بین الملل هم حتی سال 97 با یک سر فصل هایی یعنی مشخصا آمدند 22 الی 23 سرفصل به عنوان اولویت های خودشان اعلام کردند یا آن سند سینمایی که آقای حیدریان در زمان خودشان مصوب کردند و الان هم روی سایت سازمان سینمایی است که بنا است نقشه راه سینمای ایران باشد یک فصل مشخصی در مورد اهمیت بین المللی شدن ظرفیت سینمای ایران دارد. به لحاظ عملی غیر از این آمارهایی که در جای خود قابل بررسی و ارزیابی است حس می کنیم که هنوز دست سینمای ایران خالی است. مشخصا وقتی که از 97 تا به امروز عملکرد این شورای عالی را که بنیاد فارابی در شکل گیری آن نقش محوری دارد یا همین کارگروه تولید مشترک که می گویید به لحاظ اجرایی چندان حضورش و تاثیر گذاری های آن مشهود نیست و امروز که داریم با هم صحبت می کنیم یکی از مهم ترین پروژه های سینمای ایران به نظرم در این سر و شکل کار آقای فتحی با یک چالش مواجه می شود چالشی که به لحاظ حقوقی درگیر هستند و به نظر می رسد که انقدر سینماگر ایرانی در این حوزه شاید کم تجربه بوده دچار دوگانگی برای مدیریت کارهای خودش می شود. این بخش به قول معروف گفتنی مشهود ماجرا کجا است و ما کجا باید تاثیر این جریانات، تصمیمات و این آمارها را ببینیم؟
من در بخش اول عرایضم اشاره کردم که ما نیروی متخصص برای مذاکره در جشنواره های جهانی به خصوص بازارهای بین المللی مثل کن و برلین یا حتی ونیز ، همانطور که می دانید یکی از بخش های مهمش بخش تولید مشترک است یعنی پنل های تخصصی می گذارند و فیلم سازها و تهیه کنندگان از همه جای دنیا می آیند و کارهایشان را در آن جا عرضه می کنند یکی این است و دوم شناخت دقیق از مختصات واقعی سینمای ایران است. ما با تحسین سینمای خودمان نمی توانیم راه به جایی ببریم ما باید واقعیت های سینمای ایران را کاملا درک کنیم و ببینیم که در کجای سینمای جهان قرار داریم بنابراین تولید مشترک... من می خواستم به آن 6 فیلمی که در دوره مدیریت خودم به سامان رسیده است اشاره کنم که الان اینجا توضیح می دهم.
صابری: بد نیست که مصداقی راجب این 6 تا پروژه بگویید.
نمای ایران مناسبات خودش را دارد ما نه هالیوود هستیم نه بالیوود هستیم نه چین و نه کره و نه هند هستیم. برایند های بررسی های ما در طی این سال ها نشان می دهد که این کشورها برای انجام تولیدات مشترک برای ما در اولویت قرار دارند؛ یکی کشورهایی که به نوعی اشتراکات فرهنگی و تاریخی با آن ها داریم مثلا کشورهای فارسی زبان یا کشورهایی که مسلمان هستند به خصوص کشورهای همسایه برای همین از 3 سال پیش ما یک قراردادی را با موسسه فرهنگی اکو منعقد کردیم که امیدوارم یکی از دست آوردهایش این باشد که در دوران کرونا ما پنل های تولید مشترک و حتی پنل های آموزشی با دو کشور همسایمان یعنی افغانستان و تاجیکستان داشته باشیم. تاکید می کنم، تولید مشترک با کشورهای همسایه، با کشورهای دارای اشتراکات فرهنگی تاریخی، فارسی زبان ها و همینطور کشورهای پیشرفته که دارای صنعت سینما هستند. مثلا فیلم یلدا در صدر جشنواره های جهان بوده است که کار آقای بخشی است؛ این تولید مشترک بنیاد فارابی با چند کشور صاحب صنعت سینما می باشد.
صابری: یعنی یلدا یکی از آن 6 تا فیلمی بود که شما به عنوان محصول کار مشترک تولید کردید؟
بله.
صابری: آن 5 تای دیگر را نیز بگویید که بحث کمی مصداقی تر به جلو رود.
کشور های دیگری مثل امریکا، کانادا و ژاپن که برآورد ها نشان می دهند خوب است ایران با این نوع کشورها نیز بحث تولید مشترک را پیش ببرد.
یه وا تولید مشترک ایران و ارمنستان بود. قلعه عشق تولید مشترک ایران با آذربایجان بود. درخت خاموش تولید مشترک ایران و ترکیه بود. یلدا تولید مشترک فرانسه، آلمان، لوکزامبورگ، ایران و لبنان بود یعنی پنج کشور در تولید فیلم یلدا مشارکت داشتیم و می بینید که نتیجه کار مشترک به ثمر نشسته است. فیلمی که امسال انشالله به جشنواره فجر عرضه می شود و غول چراغ جادو کار مشترک ایران و ژاپن است. لایه های دروغ کار ایران، فنلاند و کشورهای اسکاندیناوی است که در دست تولید است.
*صابری: به کارگردان های آن ها نیز اشاره می کنید؟
یلدا را که عرض کردم. کارگردان درخت خاموش آقای فیصل سویسال می باشد. قلعه عشق به کارگردانی الهام قاسم اف می باشد. یه وا به کارگردانی خانوم آناهید آباد است. یک سری پروژه نیز وجود دارد و در دست پیگیری است.
*صابری: یعنی در همه این فیلم ها بنیاد فارابی آورده مالی هم داشته است؟
هم آورده مالی داشته و مهم تر از آن همینی است که می خواهم بگویم که در بخش قبلی فرمایشات شما و مهمان برنامه شما بود، بحث داشتن تفاهم نامه های فرهنگی است به هر حال یکی از وظایف نهادهای ملی سینما نظیر بنیاد سینمای فارابی؛ می دانید شبیه بنیاد فارابی در کشورهای سایر صنعت سینما داریم که اسم آن ها نهاد ملی آن کشور است مثل افغان فیلم در افغانستان و نهاد های ملی سینما در سایر کشورها که معمولا تفاهم نامه های ما با یکدیگر امضا می شود. متاسفانه یکی از نقص ها و اشکالات تولید مشترک در سینمای ایران که پیش زمینه و الزام تحقق تولید مشترک است به نوعی نبود تفاهم نامه ها یا یادداشت تفاهم سینمایی است که..
صابری: شما می گویید نبود تفاهم نامه؛ من یک مقطعی وقت گذاشتم و در یک بازده 4 الی 5 ماهه خروجی سایت فارابی را می دیدم و چقدر خبر متواتر درباره امضای تفاهم نامه بین ایران و فلان کشور آمده بود و از آنطرف هرچه رصد کردم خبری از این تفاهم نامه نود. فکر نمی کنید یک جاهایی تراکم تفاهم نامه دارید؟
خیر؛ما در هدف گذاریمان با کشورهای همسایه یا مؤسساتی نظیر اکو و یا کشورهای همسو با ایران که به نوعی یا جزء کشورهای همسایه و یا دارای فرهنگ و تاریخ مشترک هستند، حتما زودتر می شود با آنها تفاهم نامه امضا کرد، اما تفاهم نامه ای که یک و نیم سال است شورای بین الملل سازمان سینمایی از طریق وزارت خارجه و دستگاه های دیگر پیگیری می کند تفاهم نامه مهمی است که ما با چین به ثمر رساندیم و چند ماهی است که بخاطر شرایط کرونا منتظر تأیید هستم البته همه کارهای آن خوشبختانه انجام شده است و شما می دانید اگر تفاهم نامه سینمای ایران با چین به ثمر برسد فصل نوینی از همکاری های سینمایی بین ایران و کشور چین آغاز می شود.
صابری: یعنی باید امیدوار باشیم که این تفاهم نامه متفاوت از بقیه تفاهم نامه هایی است که تا امروز امضا شده اند و مقداری اجرایی تر است؟ من منتظر هستم که همه این وعده ها و تفاهم نامه ها و آمارها به یک خروجی برسد و دارم خروجی را رصد می کنم.
تفاهم نامه ها به این معنی نیست که صرفا دولت آنها را اجرا کند.
صابری: بله ماهیت بستر سازی دارد یعنی بخش خصوصی هم احتمالا می تواند منتفع شود.
ما خیلی از تفاهم نامه هایی را که امضا می کنیم به خانه سینما می فرستیم چون اصناف سینمایی باید مطلع شوند که چنین امکانی وجود دارد و آنها می توانند از طریق تعاملات بین المللی به سوژه های مشترک برسند اما ضعف جدی ما نبود تهیه کنندگان حرفه ای است که زبان بدانند و روی قوانین حقوقی مسلط باشند و یا مذاکره کنندگانی که بتوانند کار را پیش برند. به نظر من همه این مباحثی که گفتیم به نوعی روی این ضعفها و کم کاری هایی که انجام شده تاثیر گذاشته است.
*آقای تابش می خواهم سؤالی بپرسم که دو وجه دارد. یک وجه آن از آقای تابشی پرسیده می شود که سمت مدیریتی دارند و بخش مهمتر آن به آقای تابشی برمی گردد که سالها در این سینما فعالیت کرده اند و فراز و فرود این سینما را تجربه کرده اند و شناخته اند. الان ممکن است مخاطب بپرسد ما الان دو جور تولید مشترک تا امروز تجربه کرده ایم، یک دسته آثار به اسم تولید مشترک که من به عنوان منتقد به نظرم بیشتر دارد از مزیت ساخت آثاری تحت عنوان تولید مشترک سوءاستفاده می شود مثل فیلمهای مانند سالوادور و امثالهم که قضاوت آن برای بعد بماند، یک بخشی هم به تبادلات فرهنگی مثلا بین ایرانی ها و فلان کشوری که اسامی آن را مطرح کردید، برمی گردد که به لحاظ فرهنگی و ساختاری ارزش زیادی دارد؛ اما بخش اصلی که سینما را شکل می دهد یعنی زمانی که پای سینما به عنوان یک صنعت وسط می آید یا ما در آن مذاکره بلد نیستیم و یا روی تبادل قرارداد و بحث های حقوقی مسلط نیستیم و یا در نهایت کاری می کنیم که در زمین شریکمان بازی می کنیم و آورده چندانی برای ما به همراه ندارد. اگر بخواهیم به این آسیب بپردازیم و تولید مشترک به یک مزیت تبدیل شود که به رشد سینمای ایران کمک کند، نه یک رفتار فرهنگی خبری یا یک رفتار سوءاستفاده گرانه باشد، چه اتفاقی باید بیفتد؟
حقیقتا تولید مشترک زمانی موفق است و به یک جریان مستمر سینمایی تبدیل می شود که ما همه آن پارامترهای مد نظر را در ایران داشته باشیم یا حداقل بخش عمده ای از آن را در کشورمان از حیث نیروی انسانی و مهارتهای دیگری که باید داشته باشند وجود داشته باشد که متاسفانه کمبودهایی است. همین نکته ای که فرمودید بخشی از گرایش ها بخش سود است و نمی شود آن را کتمان کرد به هرحال صنعت سرگرمی و سینما همانطور که فرمودید یک نیم نگاه جدی به مقوله آورده های مالی و تجاری خودش دارد که بعضا می بینیم از برخی از آثار ناظر و صرفا سرگرم کننده و عامه پسند استفاده ابزاری می شود، مثلا بحث حجاب زنان است و بازیگر خارجی زن، هرچند بازیگر مرد هم زیاد است اما سرمایه گذار و تهیه کننده تمایل دارد از این نوع بازیگر استفاده کند که اگر همین را آسیب شناسی کنیم یکی از آسیبها همین است.
*یکی از دلایلی که وقتی می گوییم تولید مشترک یک دافعه ایجاد می شود این است که می گویند اینها باز می خواهند از این استفاده کنند و یک قانونی را دور بزنند و یک کاری کنند و یک پولی از ما بگیرند.
صابری: این شورای بین الملل فارابی در این موارد ورود دارد که یک تذکری به گروه های تولید بدهد؟
تذکرات باید در معاونت نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی دنبال شود، شورای بین الملل ..
صابری: ولی خط حرکت را شورا باید تعیین کند که پروژه های ما به چه سمت و سویی روند.
بله. بیشتر بحث تسهیل گری را دارد که طی این سالها سازمان سینمایی و بنیاد سینمایی فارابی دوست داشتند موانع را بردارند و یا زمینه های این همکاری ها را تسهیل کنند؛ یک وجه آن وجه دیپلماسی سینمایی است، به هرحال بُعد رسانه ای سینما گاه می تواند از قدرت سینما به عنوان قدرت نرم یک کشور استفده کند و این را نمی شود کتمان کرد و همه کشورها این را دارند. همین الان همسایگان ما و برخی از کشورهای جعلی دارند سریالها و فیلمهایی بر علیه جمهوری اسلامی می سازند، بنابراین ابزار آنها کاملا ابزاری رسانه ای و هنری و سینمایی است که به نوعی دارد کار دیپلماسی سینمایی و دیپلماسی رسانه ای را انجام می دهد. یک وجه دیگر آن فرهنگی است که سطح تعاملات بین کشورها را بالا می برد و ذائقه مخاطبان این برنامه و این فیلمها را کاملا می تواند تحت تاثیر خودش قرار دهد؛ همانطور که دقت کرده اید زمانی که یک فیلم تاثیرگذار از ایران در یک شبکه تلوزیونی یا ماهواره ای یا حتی سینماهای یک کشور پخش می شود مدتی منتقدین و رسانه ها و شبکه های اجتماعی آن را وایرال می کنند یا به نوعی دیده می شود. یک وجه اقتصادی و یک وجه تعامل نیوری انسانی هم دارد، اینکه ما یاد بگیریم چگونه با خارجی ها همکاری داشته باشیم.
*آقای تابش برای اینکه زمان شما را بیشتر از این نگیرم یک سؤال کوتاه می پرسم. نمونه مشخص فیلم مست عشق است، شما اشاره ای کردید که ما شناخت واقعی از ظرفیت های سینمایی پیدا کنیم و پایمان روی زمین باشد. آن ماجرای تسلط بر فنون مذاکره، تسلط بر موارد حقوقی و بستن قراردادهایی که در نهایت خود آن قرارداد بر سر ما و بر سر سینمای ایران آوار نشود، اگر بخواهید برای آن یک راهکار ساده و کوتاه بفرمایید چه اتفاقی می تواند در مدیریت سینمای کشور بیفتد که دست کم مشاوره حقوقی و فن مذاکره به عزیزان سینما دهند؟
با همه احترامی که به سازندگان مست عشق دارم و خودشان هم این را می دانند، ما پیش از تولید این فیلم مذاکراتی با نویسنده، تهیه کننده و کارگردان داشتیم و اتفاقا ما (بنیاد سینمایی فارابی) می توانیم این سرویس ها را در مذاکره و حتی ابعاد حقوقی مثل انعقاد قرارداد به شما دهیم. من مطلقا منظورم آورده مالی فارابی نیست، بلکه مشورت هایی که به نوعی می تواند به نهاد سینمایی دهد ولی متاسفانه این اتفاق نیفتاد و می بیند که اگر واقعا قرارداد مست عشق دقیقتر نوشته و امضا می شد ما الان این اتفاقات و اختلافات بین طرفین را شاهد نبودیم.
*پس شما می فرمایید که مشخصا پیشنهاد مشاوره حقوقی و مذاکره را داده بودید و دوستان قبول نکرده بودند.
نه اینکه قبول نکنند، گفتند اگر موردی بود مزاحم شما می شویم. یعنی پیشنهاد ما را جدی نگرفتند و بعد هم آقای توحیدی در مصاحبه شان گفتند و بعد هم که این اتفاق پیش آمد من با وزارت خارجه دستگاه دیپلماسی صحبت کردم و تلفنی پیگیر بودم که اگر کار دیگری هم باید انجام دهیم پیگیری می کنیم که خوشبختانه ارتباط آنها برقرار شد و دارند کار را دنبال می کنند ولی شما به نمونه درست و دقیقی اشاره کردید. ما باید قبل از انعقاد قراردادها به خصوص در موضوعات این چنینی که وجه فرهنگی این فیلم برای سینمای ایران تعیین کننده است بیشتر مراقبت لازم به عمل آوریم.
صابری: الان شما اساسا به حل این معضل ورود ندارید؟
خیر آنها نخواستند.
*طبیعتا به لحاظ قانونی هم چون بخش خصوصی درگیر این ماجرا بوده بخش دولتی نمی تواند دخالت کند. درست است؟
دقیقا. مگر اینکه شکواییه ای بین طرفین رد و بدل شود و دستگاه دیپلماسی آن تاثیرگذاری خودش را داشته باشد و پیگیری های حقوقی از طریق وزارت خارجه شود.
*آقای تابش از شما متشکرم. ممنون که با ما همراه شدید. ما این بحث را در نمای نقره ای بعدها پی می گیریم.
نقش رسانه بسیار در برجسته کردن بخش های مغفول سینما مهم است، حقیقتا اگر ما در گفتگوهایمان و در رسانه ها، مقالات، نوشته ها و تحلیل ها به مقوله تولید مشترک بیشتر توجه کنیم به نظر من فصل جدید در این مباحث گشوده می شود و آنهایی که باید شاخکهایشان حساس شود، شاخکهایشان حساستر می شود.
*زنده باشید. ما حتما این بحث را پیگیری می کنیم. به هرحال یک گروهی از این ماجرای تولید مشترک و ویژگی هایی که باعث می شود در آن فعالیت کرد سوءاستفاده می کنند. نقش جایی مثل بنیاد سینمایی فارابی و سازمان سینمایی برای اینکه رصد کند و جلوی این سوءاستفاده را بگیرد که این عنوان اصیل تولید مشترک تبدیل به یک عنوان بازاری نشود چیست؟
نقش سازمان سینمایی و بنیاد فارابی به نوعی مراقبت و مرجعیت فرهنگی است، یعنی اگر به موقع مطلع شوند که دارد چنین اتفاقی یا سوءاستفاده ای رخ می دهد طبعا باید تذکرات لازم را دهند و این به این معنی نیست که ما (سازمان سینمایی) خدایی نکرده حقوق افراد را زیر سؤال ببریم اما به لحاظ مراقبت فرهنگی این کار باید در سازمان سینمایی در بخش نظارت و ارزشیابی اتفاق بیفتد.
*از شما سپاسگزارم که امشب با نمای نقره ای همراه بودید.

دسترسی سریع